Nieuws
- Resultaten enquête TG Assetmanagement
- Verslag fotoworkshop Polen
- Videoregistratie Water wordt digitaal!
- Nieuwe Themagroep IT-toepassingen in de watersector
- 6e Algemene Ledenvergadering 24-11-2011
- International Water Week groot succes
- Video's Water & Innovation - Watertechnology (IWW 3 en 4 november 2011)
- Aanmelden WOP-conferentie "Each One Teach One" (IWW) nu mogelijk!
- Oproep enquête themagroep Assetmanagement
- Programma najaar 2011
- Laatste nieuws programma International Water Week
- Excursies secties Gelderland, Zuid-Holland en Noord-Nederland
- Nieuwe werkgroep Bestuursakkoord Water
- Oproep Historische Commissie
- Themagroep Dienstverlening in de Watersector wordt Water en Maatschappij
- Young Scientist Workshop tijdens International Water Week
- Nieuw YouTubekanaal voor KNW
- Conferentie Natural Cap
- Call for papers International Water Week Amsterdam
- Voorjaarscongres 2011 biedt vernieuwende mix tussen inhoud en interactie: discussieer nu mee!
Congres Watercities in transition levert veel bouwstenen op
21-09-2010
Op 23 en 24 augustus vond in Amsterdam het tweedaagse internationaal congres plaats Watercities in transition, European cities of the future. Veel toonaangevende sprekers uit het buitenland deelden hun ervaringen over het omgaan met klimaatverandering als het gaat om stedelijke inrichting. Voor de ruim 70 toehoorders viel er veel op te steken.
Klimaatverandering zal ook z’n gevolgen hebben voor steden: hittestress, grotere kans op overstromingen bij ongewijzigd beleid maar ook grotere kans op droogte zijn daar enkele voorbeelden van. Hoe ga je daar mee om bij de stedelijke inrichting? Op het congres werden praktijkvoorbeelden uit Japan, Zweden, Denemarken en Spanje uit de doeken gedaan. Duidelijk is dat de vraag bij uitstek een beroep doet op samenwerking tussen watermensen, planologen en energie-experts.
De eerste dag van het tweedaagse congres vond plaats op het hoofdkantoor van Waternet in Amsterdam. De tweede dag bestond uit excursies en uit een design workshop. Roelof Kruize, voorzitter van Waternetwerk en algemeen directeur van Waternet, gaf na zijn welkomstwoord een kort historisch overzicht van de relatie tussen Amsterdam en water (zoals overstromingen en ziekten), maar ook de ambities op dat vlak. Zo wil Amsterdam onder meer een waterproof duurzame stedelijke ontwikkeling realiseren en energie produceren uit biogas en slib. En Waternet wil een sterke reductie van de CO2-uitstoot bereiken, onder meer door zich om te vormen van een energiegebruiker naar een energieleverancier. Momenteel rijden er al auto’s van Waternet op groen gas uit afvalwater. Ook wil Waternet cradle to cradle-sanitatie toepassen.
Multidisiplinaire aanpak
Renske Peters, directeur Water van het ministerie van Verkeer en Waterstaat, schetste hoe de gevolgen van klimaatverandering kunnen uitpakken voor Nederland en welke aanpak Nederland hierbij kiest. Het streven naar een combinatie van verschillende functies het en principe van meerlaagse veiligheid zijn hierbij leidend. Zij wees op het Nationaal Deltaprogramma en op de uitgangspunten daarvan: flexibiliteit, solidariteit en duurzaamheid. Ook maakte ze duidelijk dat de aanpak van waterveiligheid slechts een klein deel kost vergeleken met drinkwatervoorziening en afvalwaterzuivering en dat niets doen uiteindelijk meer kost.
Iemand met een lange staat van dienst op het gebied van duurzame stedelijke ontwikkeling in combinatie met een ingewikkeld watervraagstuk, is Erik Pasche uit Hamburg. In zijn bijdrage over overstromingsbestendige stedelijke ontwikkeling maakte hij duidelijk dat de multidisiplinaire aanpak in Hamburg ontstaan is uit economische noodzaak (geldgebrek). “Integraal denken is erg belangrijk als je praat over succesvolle klimaatadaptatie. Watermensen, ruimtelijke ordenaars, economen en klimaatwetenschappers moeten samen werken op het gebied van scenario’s en modellen. De mogelijke extremen moeten onder ogen worden gezien, maar ook de onzekerheden. Op weg naar een goed veerkrachtig systeem moeten er no regret maatregelen genomen worden. Ook kennisuitwisseling met diverse universiteiten in Europa is belangrijk.” Experimenten
|
De Nederlandse referent van Pasche was Chris Zevenbergen van Dura Vermeer. Het was hem opgevallen dat Pasche, van huis uit ingenieur, de afgelopen jaren was opgeschoven richting sociale wetenschappen. En dat Hamburg gedwongen was op lokale schaal een oplossing te zoeken. In Nederland staat de nationale aanpak voorop. Verder betreurde hij het dat gemeenten in Nederland niet echt willen experimenteren op het gebied klimaatadapatie en stedelijke ontwikkeling.
|
 De Spanjaard Baldiri Salcedo Rahola, verbonden aan de TU Delft, ging in op de aspecten hitte en droogte in het stedelijk ontwerp in |
|
Spanje. Allereerst wees hij op de effecten van hitte, zoals meer sterfgevallen en meer luchtvervuiling. Om die effecten tegen te gaan, is aandacht voor schaduw, absorptie van hitte en efficiënte koeling belangrijk. Bij absorptie moet je denken aan de toepassing van andere bouwmaterialen en andere kleuren van gebouwen. Uitgangspunt hierbij is dat overdag de hitte geabsorbeerd wordt en ’s nachts wordt vrijgegeven. Groene daken en grasvelden helpen hierbij, maar het meest effectief zijn bomen op straat. Ook werken meerdere kleine parken beter dan één groot park. Voor efficiënte koeling is het toelaten van wind tussen huizen en gebouwen belangrijk. In veel VINEX-wijken in Nederland is dat moeilijk, vanwege de uniforme bebouwing en stratenplan.
De Nederlandse
|
|
referent Govert Verhoeven van Deltares wees er op dat Rotterdam een ambitieus project heeft om zich te wapenen tegen klimaatverandering. Zo wordt er onderzoek gedaan naar hittestress en naar de effecten van oppervlaktewater in de stad. Ook andere steden, zoals Tiel, Nijmegen en Arnhem, ontwikkelen initiatieven op dat vlak. Vanuit de zaal werd opgemerkt dat het in Japan sinds lang de gewoonte is dat bewoners water op straat sproeien voor hun huis. Dit heeft een aanmerkelijk effect op verlaging van de temperatuur, soms wel met tien graden.
Edogawa City
|
 Veel aandacht was er voor de bijdrage van Nobuyuki Tsuchiya van Edogawa City in Japan. Hij legde uit hoe Edogawa City, een laaggelegen dichtbevolkte stad aan zee en ingeklemd tussen grote rivieren, de strijd aan is gegaan tegen overstromingen. Van de 17de tot halverwege de 19de eeuw was er bijna elk jaar wel een overstroming. Wat nu te doen tegen de verwachte zeespiegelstijging, hogere afvoer van de rivieren en niet uit te sluiten typhoons? De noodzaak tot ingrijpen is erg hoog. |
|
Centraal in de gekozen aanpak staat de aanleg van zogenoemde superdijken die het landschap grondig veranderen. Het gaat om zeer brede dijken (soms tot 250 meter breed) waarop bebouwing is gesitueerd. Deze dijken zijn niet alleen vanwege hun breedte effectief tegen dijkdoorbraken (vooral veroorzaakt door piping), maar ook omdat ze terrasgewijs zijn aangelegd. Wanneer er water over de dijk slaat, komt dat op straat te staan en vloeit naar een iets lager gelegen terras op de dijk, ongeveer 30 tot 50 meter verderop. Vandaar stroomt het water af naar een volgend terras en zo verder. Uiteindelijk stroomt het af op een plek waar het geen kwaad meer kan.
Een goed plan, maar hoe krijg je het gerealiseerd? Het betekent immers dat er veel huizen moeten worden afgebroken en dat nieuwe bebouwing moet worden opgetrokken op de superdijken. Wat in Edogawa City een “winstpunt” was, was dat het om veel huizen van hout ging beneden zeeniveau. Hierdoor was het niet zo moeilijk om aan de bewoners uit te leggen dat hun huizen erg kwetsbaar waren voor brand en overstroming. Via bewonersavonden en veldexcursies, maar misschien ook doordat Japanners minder snel dan Nederlanders in het geweer komen tegen overheidsbeslissingen, konden de plannen snel doorgaan. De superdijken zijn op sommige plekken aangelegd, op andere plekken wordt er aan gewerkt.
Het landschap is hierdoor grondig veranderd. In plaats van verspreidde laagbouw is er nu veel groen en op enkele plekken geconcentreerde hoogbouw. Totale kosten: 17,5 miljard euro. Nobuyuki Tsuchiya en de stadsbestuurders gaan er van uit dat Edogawa City voor toekomstige generaties veilig is door de gekozen aanpak. “En dat is onze verantwoordelijkheid van nu.”
Overeenkomsten
De vraag of we dit ook in Nederland kunnen doen, ligt voor de hand. De Nederlandse referent Christine Oude Veldhuis van het NIROV wees op de vele overeenkomsten en verschillen in de Japanse en Nederlandse situatie. Duidelijk is dat in de “Japanse oplossing” water en ruimtelijke ordening een sterke verbondenheid hebben en dat die werelden in Nederland voornamelijk gescheiden optrekken. “Ook de strijd tussen verschillende overheden over bijvoorbeeld het bestaansrecht of herstructurering helpt hierbij niet. Verder zijn procedures hier tamelijk gecompliceerd. Niettemin bevat de aanpak in Edogawa City erg interessante aanknopingspunten en ik pleit dan ook voor een trip naar Japan.”
 Martin Skillbäck uit Zweden gaf een presentatie over de ontwikkeling van een grote stadsvernieuwingswijk aan het water in Stockholm, een enigszins verrommelde wijk met oude fabrieken en bedrijvigheid. In een periode van tien jaar is dat veranderd in een gebied met flatgebouwen op verhoogde gronden waar in totaal 125.000 mensen wonen. Voor die aanpak was een samenhangende visie over stedelijke ontwikkeling nodig, een goed opgetuigde organisatie voor integrale planning en een milieuprogramma. Zo is er gedacht aan energiebesparing, is er een light rail aangelegd en is de ferry gratis. Bij dit alles hebben overheid en private investeerders samengewerkt. Volgens Skillbäck kost dat wel meer tijd, maar het uiteindelijke resultaat maakt dat wel weer goed. |
De Nederlandse referent Enrico Moens van Grontmij vergeleek de beschreven aanpak met die in Tiel en Almere. “In Nederland kost planning veel tijd, omdat er veel partijen bij betrokken zijn. Ik pleit er voor dat we niet denken in wetten en procedures, maar in doelen. Ook mag er nog wel meer nagedacht worden over het `opvoeden van de bevolking’ om energiebesparing en milieubewust handelen beter tussen de oren te krijgen. De belangrijkste les uit de aanpak in Stockholm vind ik het financiele betrokkenheid van projectontwikkelaars.”
|
Klimaathoofdstad
|
De Nederlandse referent Hotze Hofstra, procesmanager stedelijke ontwikkeling en duurzaamheid, vond de bijdrage over Kopenhagen interessant vanwege de samenhangende aanpak en vanwege de koppeling tussen klimaatverandering en levenskwaliteit. “Voor Nederland is het de uitdaging om zonder grote rampen toch diepgaande ingrepen voor elkaar te krijgen. Als we met voorstellen bij bestuurders komen, moeten we heel goed weten wat zij belangrijk vinden en wat hun politieke agenda is. Onze voorstellen moeten we niet zo brengen dat we miljoenen euro’s vragen voor een onzeker probleem met een onzeker resultaat, maar het zó formuleren dat het past in hun politieke agenda waardoor het voor hen interessant wordt. De voordelen benoemen dus, zoals een groenere stad en meer veiligheid.”
Voornaamste conclusies workshops
Na het plenaire gedeelte van de eerste dag, volgden er vijf parallel workshops waarin dieper op sommige aspecten werd ingegaan. Hier volgen de voornaamste conclusies uit die workshops.
Uit de workshop Urban flood design onder leiding van Chris Zevenbergen was de conclusie dat we crises moeten gebruiken om betere oplossingen te creëren.
In de workshop Coping with urban heat island effects in Rotterdam onder leiding van Govert Verhoeven kwamen de deelnemers tot de slotsom dat ze niet zitten te wachten op de regelgeving, maar op aantrekkelijke oplossingen waar alle partijen wat aan hebben.
In de workshop Discussion about the impact of population decline on water challenges in urban areas,Hierbij zijn ingecalculeerde risico’s acceptabel. Er werd gereferreerd aan een Japans gezegde: stomme mensen leren van hun eigen ervaringen, slimme mensen van de geschiedenis van anderen. was de slotsom dat we niet tegen het water moeten vechten, maar er mee moeten leven.
In de workshop Serious Gaming about water onder leiding van Arthur Tolsma leerden de deelnemers dat je leert samen te werken door te “gamen” op een praktijkcasus en dat je daardoor tot gezamenlijke en dus optimale oplossingen komt. In deze workshop wonnen beide teams.
De workshop energy transition (The Hague) and decentralizedsanitation leidde tot de vaststelling: doe aan open source planning: laat alle stakeholders meedenken. Doe het samen.
Tweede dag
De tweede dag van Watercities in transition werd gevuld door enerzijds een design workshop in de Watergraafsmeer en anderzijds door een excursie. Alle deelnemers bezochten eerst gezamenlijk de Watergraafsmeer, dat zo’n vijf meter beneden de zeespiegel voor een zware wateropgave staat. In het park Frankendael werd uitleg gegeven over de waterberging en ecologie. Ok werd de ‘Ringdijk’ bezocht waar de buitenlandse gasten verrast waren door het enorme verschil in waterstand tussen de polder en de ringvaart.
Vervolgens splitste de groep zich in tweeën: het ene deel op excursie, het andere deel naar de design workshops. De groep internationale sprekers en gasten gingen op excursie. Eerst werd IJburg bezocht waar geëxperimenteerd wordt met drijvende woningen, toch net anders dan de traditionele woonboten. De projectleider en stedebouwkundige vertelden hoe Amsterdam dit had project had aangepakt. Het zag er zeer aantrekkelijk uit om te wonen. Vervolgens met een Friese zeetjalk het IJsselmeer overgestoken naar Almere. Hier zagen de deelnemers voorbeelden en ervaringen met nieuwe manieren van stedelijke waterberging. In plaats van strijden tegen het water dat ons met de paplepel is ingegoten, is het motto nu: leven met water.In de design workshops richtte men zich onder meer op waterveiligheid in de polder Watergraafsmeer en op het ontwerp van duurzame wijken die aangepast zijn aan de gevolgen van klimaatverandering, bijvoorbeeld door de bouw van “superdijken” (zie het verslag van de eerste dag) of door drijvende huizen en straten, geïnspireerd door de opzet van jachthavens.
Powerpointpresentaties
De powerpointpresentaties van het congres zijn nu hier te downloaden.