Drukbezocht Voorjaarscongres verheldert toekomstrichting watersector

Ongeveer 200 mensen bezochten het Voorjaarscongres van Waternetwerk op vrijdag 16 april in het Evoluon te Eindhoven. Op dit congres werd duidelijk dat de waterketen veel werk maakt van kostenbesparing en efficiency, maar dat er nog meer noodzakelijk en mogelijk is. Duidelijk is ook dat de verschillende partijen in de waterketen elkaar steeds meer opzoeken met het oog op kostenbesparing en efficiency.

 

De titel van het Voorjaarscongres, Storm in de waterketen, was gekozen omdat de uitdagingen die de landelijke politiek aan de waterketen stelt erg groot zijn en wezenlijke vragen stellen over taak en functie van partijen in de waterketen. Dagvoorzitter Bert Satijn, programmadirecteur Leven met water, stelde het in zijn welkomstwoord beeldend neer.

“Stel u voor u bent een regenwaterdruppel en u valt op gemeentelijke grond. U komt dan in het riool terecht en vandaar in de rwzi van het waterschap. U wordt gezuiverd tot een schone druppel en weer geloosd op het oppervlaktewater in beheer van waterschap of Rijkswaterstaat. Even verderop komt u terecht in de innamepomp van een waterleidingbedrijf en u wordt opgewerkt tot schoon drinkwater. U komt ergens uit een kraan, wordt gedronken en vervolgens komt u weer in het riool terecht. Hoe is deze cyclus voor de druppel? Wat kan beter?”

De eerste spreker die hierop inging, was Maarten Gast, voorzitter van de Feitencommissie Doelmatigheid in de Waterketen die dit voorjaar het rapport "Doelmatigheid in de Waterketen: de feiten op een rij" heeft opgeleverd. Hij verklaarde dat “zijn” commissie een feitenonderzoek heeft uitgevoerd die als bouwsteen kan fungeren voor bestuurlijke voorstellen over de waterketen. Daartoe heeft de commissie diverse kengetallen van de partijen in de waterketen verzameld en tegen het licht gehouden. Met name is gekeken naar prestaties en kostenontwikkeling door de jaren heen. Zo is de drinkwatersector de afgelopen tien jaar efficiënter en goedkoper gaan werken. Een gemiddeld gezin is nu 18 procent minder aan drinkwater kwijt. Dit is voornamelijk bereikt door schaalvergroting en interne efficiencyverbetering op basis van benchmarking.

 

De gemiddelde rioolheffing is in diezelfde periode 1998-2009 met 13% gestegen en de verontreinigingsheffing met zes procent. Tot 2020 verwacht de commissie bij de riolering een kostenstijging van 400 miljoen euro en bij de zuivering een stijging van 200 miljoen. Bij ongewijzigd beleid bedraagt de kostenstijging dus 600 miljoen euro in de waterketen. Dit vanwege klimaatadaptatie, rioolvervanging en waterkwaliteitsverbetering. Maar aan die kostenstijging kan zeker wat gedaan worden. Uit de drinkwatersector blijkt een competitieve benchmark erg goed te werken met het oog op efficiencyverbetering.

De Feitencommissie heeft geïnventariseerd welke jaarlijkse kostenbesparing mogelijk is vanaf 2020. Voor het drinkwater wordt die geschat op 70 miljoen, voor de riolering op 140 miljoen en voor de zuivering op 100 miljoen euro. Bij elkaar 310 miljoen euro, zijnde zeven procent van de totale waterketenkosten. Maar van integratie van riolering en zuivering tot een uitvoeringsorganisatie voor afvalwaterbeheer wordt 140 miljoen kostenreductie verwacht en van een verdere integratie tot een uitvoeringsorganisatie voor waterketenbeheer nog eens 100 miljoen euro. In totaal is er dus 550 miljoen euro aan besparing mogelijk.

Hiermee zou de kostenstijging van 600 miljoen euro bij ongewijzigd beleid bijna helemaal zijn goedgemaakt.  Voorwaarden hiertoe zijn wel een voldoende competitieve benchmark en schaalgrootte. Verder is vooral bundeling van kennis en capaciteit nodig om de grote opgaven in de riolering het hoofd te bieden. Maarten Gast tenslotte: “Er is al veel bereikt, maar het kan zeker beter. Kijk met name naar de ervaringen uit de drinkwatersector. Maar regel niet alles vanuit Den Haag en streef niet naar uniformiteit. De partijen zijn nu aan zet.”

 

Peter Glas, voorzitter van de Unie van Waterschappen en Watergraaf van Waterschap De Dommel, schetste in zijn voordracht de inspanning die de waterschappen hebben verricht en willen gaan verrichten om tot verdergaande efficiencyverbetering en kostenbesparing te komen. Hierbij merkte hij op dat de waterschappen de afgelopen jaren in hun tariefontwikkeling onder de inflatie zijn gebleven.

Hij wees op het bestuursakkoord dat de Unie in 2007 met het ministerie van VROM heeft gesloten. Hierin staan afspraken over kwaliteitsverbetering, samenwerking, kostenbesparing en maatwerk. Vervolgens wees hij op de “Stormbrief” van de Unie waarmee de waterschappen binnen een maand antwoord gaven aan het rijk op de vraag te zoeken naar 100 miljoen euro bezuiniging op de rijksbegroting. Vervolgens hebben de waterschappen dat uitgewerkt op het verzoek van het kabinet voor 1 april. Het Unievoorstel omvatte onder meer taakovername (muskusratten, Hoogwaterbeschermingsprogramma), ontvlechten van verantwoordelijkheden en samenwerking. Maar één en ander was een package deal dat door de val van het kabinet en het controversieel verklaren van het waterdossier door de Kamer nu niet meer geldt.

 

Dit betekent niet dat de waterschappen bij de pakken neerzitten. Zij richten zich op het bundelen van investeringen, schaalgrootte in de uitvoering en op benchmark als prikkel. “Verdere verbetering in de afvalwaterketen is mogelijk en dus moeten we dat gaan doen."

Ook is er sinds kort een akkoord tussen de Unie en de VNG dat gericht is op samenwerking in de afvalwaterketen. Door integrale programmering van investeringen (zuiveringskringen) en het opschalen in de operationele taken in het rioleringsbeheer, kan er 380 miljoen euro bespaard worden in 2020. De eerstkomende jaren wordt dit concreet uitgewerkt aan de hand van mijlpalen. "Om dit te stimuleren, roepen wij tot wetgeving op in 2012 als het ons niet lukt.”  

Marlies Pernot, directeur van de Vereniging Eigen Huis, verwoordde de interesse van de burger voor het werk van de partijen in de waterketen. “Waarover u zich zorgen maakt, kan de burger niets schelen. Kijk bijvoorbeeld naar de verkiezingen. Wat de waterschappen doen, interesseert niemand een biet. Als vereniging willen wij dat de functies van het waterschap zo effectief en efficiënt mogelijk worden vervuld. Daar zou ook meer toezicht op moeten komen. Waterschappen moeten meer transparant worden over de kosten. De vorming van afvalwaterbedrijven lijkt ons logisch, want dat resulteert in besparingen en dus lagere tarieven.”

 

Aan de hand van vragen van twee uitgenodigde studenten (Tanja Euser en Ralph Lindeboom, respectievelijk masterstudent watermanagement TU Delft en promovendus milieutechnologie WUR) barstte er een paneldiscussie los. De studenten hadden het idee dat er in de waterketen dingen dubbel gedaan worden en waarom is de hele organisatie in de waterketen op concentratie gericht en niet op deconcentratie, bijvoorbeeld scheiding aan de bron bij huishoudens? Uit de zaal werd geantwoord dat het proces van concentratie is gebeurd met het oog op de volksgezondheid en het verkrijgen van bedrijfszekere installaties. Maar daar is een dubbel gevoel bij. Grote installaties functioneren wel goed, maar belemmeren ook het zoeken naar alternatieven. Wel is er de afgelopen jaren meer samengewerkt tussen de partijen in de waterketen, een proces dat nog zeker niet ten einde is en moet leiden tot optimalisatie van investeringsbesluiten.

Het middaggedeelte begon met de uitreiking van de H2O-prijs en Neerslagprijs. Op de website van Waternetwerk onder Nieuws vindt u aan apart bericht over het juryoordeel en de winnaars van de H2O-prijs en Neerslagprijs.

Vervolgens presenteerde Wouter Stapel van DHV een tussentijdse peiling van het Feitenonderzoek doelmatig beheer Waterketen. Deze peiling is op initiatief van DHV door Waternetwerk en Stichting RIONED opgezet om de reacties van hun achterban te peilen. Uit de respons van de eerste 323 respondenten bleek dat bijna de helft schaalgrootte belangrijk vindt voor doelmatig en efficiënt beheer, dat driekwart de voorkeur geeft aan lokaal maatwerk als het gaat om de uitvoeringsvorm en dat 28 procent er voor is om de waterschappen op te heffen. Dit vooral vanwege de bestuurlijke drukte. De 45 procent die de waterschappen wil behouden, wijst op het belang van kennis over veiligheid en waterbeheer. Verder blijkt een grote meerderheid benchmark een goed middel te vinden tot prestatieverhoging. De enquête loopt overigens nog steeds. Klik hier om de vragenlijst te openen.

 

Onder de titel "Doelmatigheid vanuit gemeentelijk perspectief" gaf Ina Adema, burgemeester van Veghel en woordvoerder Water namens de VNG, een beeld van de uitdagingen en mogelijkheden op het vlak van doelmatigheid. “Wij zijn ons al een tijdje geleden gaan afvragen of we de goede dingen doen en of we de dingen goed doen. Tegen het voorstel van de Unie om een groot deel van het rioolbeheer bij de gemeenten weg te halen, hebben wij geprotesteerd. Er is een sterke verwevenheid tussen riolering en openbare ruimte. Het is niet efficiënt om een knip te maken tussen de riolering en de bodem. De investeringsbeslissing over riolering en openbare ruimte gaan hand in hand. En voor de goede orde: het omgaan met regenwater in de vorm van grasdaken, waterberging op straat,  waterpleinen etc. valt voor ons ook onder riolering.”

Volgens haar is het benutten van de openbare ruimte voor de opvang van regenwater cruciaal om de maatschappelijke kosten laag te houden. Ondertussen hebben de Unie en de VNG elkaar wel gevonden om de doelmatigheid te vergroten door kennis en capaciteit te bundelen. Dit is het akkoord waar Peter Glas ook al op wees. Het leidt tot kostenbesparing in de afvalwaterketen van 380 miljoen euro per jaar volgens het uitgangspunt: structuur volgt inhoud. Het omvat een gezamenlijk investeringsprogramma waarbij gezamenlijke uitvoering voorop staat. “Unie en VNG gaan ook een toekomstvisie opstellen over de afvalwaterketen. Eind april zal door VNG en UvW bestuurlijk een implementatieplan worden vastgesteld. Voor efficiencyverbetering en kostenbesparing heb je geen structuurdiscussie nodig.”

 

Vervolgens schetste Peter Vermaat, directeur van Evides, onder de titel "Ankerpunten voor doelmatigheid en integratie" een beeld van die ankerpunten. Dat zijn er drie: schaalgrootte, scheiden zorgplicht en uitvoering en als derde ketenintegratie. Hij wees er op dat het aantal drinkwaterbedrijven van 200 in 1960 is teruggelopen naar tien anno 2010. En dat er nu op kleine schaal voorbeelden zichtbaar zijn van ketenintegratie van riolering en hergebruik. In de drinkwatersector is grote efficiencywinst geboekt door de benchmark, maar ook door de doorgevoerde schaalgrootte. Ook hij onderschreef het uitgangspunt dat we niet in instituties moeten denken, maar in processen. Vervolgens kan er via maatwerk efficiencywinst geboekt worden.

Als laatste spreker ging Roelof Kruize, directeur Waternet en voorzitter van Waternetwerk in op de vraag: "Hoe verder als de storm geluwd is?" Volgens hem is in ieder geval uit de presentaties gebleken dat er doelmatigheidswinst te behalen is. Dit kan nog versterkt worden wanneer de waterketen meer gelinkt wordt aan het watersysteem en nog meer als de watersector zich ook gaat richten op energie–opwekking, zoals bijvoorbeeld de rwzi als energiefabriek. Ook op het vlak van koudwater- en warmwaternetten zijn er kansen. Hij wees er op dat de storm tussen de Unie en VNG inmiddels redelijk geluwd is, maar hij verwachtte toch een stormachtige herfst gezien de rapporten van enkele ambtelijke werkgroepen om straffe bezuinigingen te halen en enkele (concept) verkiezingsprogramma’s waarin voorgesteld wordt de provincies en waterschappen in elkaar te schuiven.

 

“Die stormachtige herfst biedt ook kansen, onder druk wordt immers alles vloeibaar. Duidelijk is dat we als watersector hierin heel alert moeten zijn en zo goed en zo snel mogelijk kennis met elkaar moeten delen. Hierbij is een heel belangrijke rol weggelegd voor Waternetwerk.”

In de afsluitende paneldiscussie vroeg studente Tanja Euser zich af waarom drinkwaterbedrijven, waterschappen en gemeenten niet op dezelfde manier kunnen werken. Uit de zaal werd geantwoord dat drinkwaterbedrijven een voor burgers tastbaar product maken dat per huishouden is af te rekenen, terwijl dat op het gebied van veiligheid en riolering minder goed mogelijk is. Bovendien: het meeste water in de riolering is regenwater en naar wie stuur je de rekening voor de afvoer van regenwater? Student Ralph Lindeboom vroeg zich af of de term afvalwater wel geschikt is voor de waterketen. Van afvalwater maken we immers weer drinkwater. Uit de zaal werd op de vraag gewezen of het psychologisch wel zinvol is om aan het publiek te communiceren dat afvalwater een grondstof van drinkwater kan zijn.

 

Een uitgebreide foto-reportage van het Voorjaarscongres staat elders op de website (klik onder Nieuws op Foto's).

• Pagina afdrukken
• Vorige pagina